Wat is een warmtenet en hoe werkt stadswarmte precies?

Wat is een warmtenet?

Een warmtenet, ook wel stadswarmte genoemd, is een systeem waarbij warmte centraal wordt opgewekt en via ondergrondse leidingen naar woningen en andere gebouwen wordt vervoerd. In plaats van dat elke woning een eigen cv-ketel of warmtepomp heeft, komt de warmte uit een collectieve bron. Die warmte wordt in een afleverset in huis overgedragen aan je verwarmingssysteem en warm tapwater.

Warmtenetten komen vooral voor in dichtbebouwde gebieden, zoals nieuwbouwwijken, flats en stedelijke gebieden. Ze kunnen deel uitmaken van een groter netwerk met meerdere warmtebronnen. Wil je eerst de basis van het systeem begrijpen, bekijk dan ook wat is een warmtenet.

De naam stadswarmte wekt soms de indruk dat het altijd om een duurzame oplossing gaat. Dat is niet automatisch zo. De duurzaamheid hangt af van de bron die de warmte levert, niet alleen van het net zelf.

Hoe werkt de levering van warmte?

De werking van een warmtenet is in de basis eenvoudig. Een centrale installatie, bijvoorbeeld een energiecentrale, een installatie op basis van restwarmte of een geothermische bron, verwarmt water. Dat warme water stroomt door een gesloten leidingennet naar gebouwen in de wijk of stad.

In je woning komt de warmte binnen via een afleverset. Die zorgt ervoor dat de warmte wordt overgedragen aan het verwarmingssysteem van het huis en, als dat is aangesloten, aan het tapwater. Het water in het warmtenet en het water uit je kraan zijn dus niet hetzelfde. Het netwerk zelf werkt als een transportmiddel voor warmte, niet als drinkwaterleiding.

Omdat het systeem centraal wordt gestuurd, hoef je als bewoner geen ketel te onderhouden of zelf brandstof in te kopen. Daar staat tegenover dat je afhankelijk bent van de exploitant van het warmtenet en van de afspraken die gelden voor levering, tarief en onderhoud.

Welke warmtebronnen worden gebruikt?

De warmte die in een warmtenet wordt ingevoerd, kan uit verschillende bronnen komen. Veelgebruikte bronnen zijn restwarmte van industrie, warmte uit gasgestookte installaties, geothermie en aquathermie. Ook andere vormen van centrale opwek zijn mogelijk.

Dat betekent dat twee warmtenetten er hetzelfde uit kunnen zien, maar toch een andere klimaatprestatie hebben. Een netwerk dat grotendeels draait op restwarmte of geothermie heeft een ander profiel dan een netwerk dat vooral warmte uit gas haalt. Daarom is het verstandig om niet alleen te vragen of er een warmtenet is, maar ook waar de warmte vandaan komt.

Bij projecten voor nieuwe wijken of gebiedsontwikkeling wordt vaak gekeken naar lokale bronnen en naar de haalbaarheid van uitbreiding. Voor bewoners is het relevant om te weten welke bron nu wordt gebruikt en of die in de toekomst verandert.

Heb je een keuze in leverancier?

Bij een warmtenet heb je in de praktijk geen leverancierskeuze zoals bij stroom of gas. Je bent aangesloten op het net in jouw concessiegebied en de exploitant daarvan levert de warmte. Dat maakt een warmtenet anders dan een markt met meerdere aanbieders.

In Nederland zijn onder meer Eneco, Ennatuurlijk, HVC en Vattenfall Warmte, voorheen Nuon, grote spelers. Welke partij jouw warmte levert, hangt af van het gebied waarin je woning ligt. Voor veel bewoners is dat relevant, omdat de keuzevrijheid beperkt is en de voorwaarden dus extra belangrijk zijn.

Als je wilt weten of een woning al is aangesloten, of in een gebied ligt waar warmteplannen bestaan, kun je ook kijken op de warmtenetkaart. Dat helpt om beter te begrijpen wat de situatie in een straat of wijk is.

Wat betekent aansluiting voor je woning?

Een aansluiting op een warmtenet betekent meestal dat je woning een afleverset heeft en dat de warmtevoorziening niet meer via een eigen cv-ketel loopt. Voor de bewoner verandert er vooral iets in de techniek in huis en in de manier waarop de warmte wordt geleverd en betaald.

Bij bestaande woningen kan aansluiting technische aanpassingen vragen. Denk aan leidingwerk, ruimte voor de afleverset en soms aanpassingen aan radiatoren of afgiftesystemen. In nieuwbouw wordt hier meestal al in de ontwerpfase rekening mee gehouden.

Voor kopers is het belangrijk om te weten of een woning verplicht aangesloten is of in de toekomst aangesloten moet worden. Dat kan gevolgen hebben voor de maandelijkse lasten, de inrichting van de woning en de mogelijkheid om zelf een andere warmteoplossing te kiezen.

Welke regels gelden voor tarieven en bescherming?

Voor warmtenetten geldt in Nederland de Warmtewet uit 2014. Die wet is bedoeld om consumenten te beschermen. Een belangrijk uitgangspunt is het NMDA-principe, wat staat voor 'niet meer dan anders'. Dat houdt in dat het tarief voor warmte niet hoger mag zijn dan wat een vergelijkbaar huishouden gemiddeld kwijt zou zijn aan gas.

De Autoriteit Consument en Markt, de ACM, houdt toezicht op de uitvoering van deze regels. Voor bewoners is dat relevant, omdat zij op een warmtenet geen keuze hebben uit verschillende leveranciers. De wet moet daarom zorgen voor enige bescherming op het gebied van tarieven en voorwaarden.

Er is ook gewerkt aan een opvolger, de Wet collectieve warmte. Dat wetstraject is in de praktijk vertraagd verlopen. De precieze stand van zaken kan veranderen, dus controleer actuele informatie bij de rijksoverheid via uitleg over de Warmtewet en, bij twijfel, op rijksoverheid.nl.

Wanneer is een warmtenet interessant?

Een warmtenet kan interessant zijn in dichtbebouwde gebieden, waar een collectieve oplossing technisch en ruimtelijk handig is. Het kan ook passen bij gebieden waar veel restwarmte beschikbaar is of waar andere bronnen in de buurt liggen. Voor een woning betekent dit vaak een relatief compacte installatie in huis.

Voor bewoners en kopers is het vooral belangrijk om te kijken naar vier punten: de bron van de warmte, de tarieven, de contractvoorwaarden en de vraag of de aansluiting verplicht is. Ook de betrouwbaarheid van de levering en de onderhoudsverantwoordelijkheid spelen mee.

Twijfel je of een warmtenet past bij jouw situatie, dan kan een vergelijking met een individuele warmtepomp helpen. Daarover lees je meer op warmtenet versus warmtepomp. Die vergelijking maakt duidelijk dat de beste oplossing afhangt van de woning, de wijk en de beschikbare infrastructuur.

Veelgestelde vragen

Is stadswarmte hetzelfde als een warmtenet?

Ja, in de praktijk worden stadswarmte en warmtenet vaak als synoniemen gebruikt. Beide verwijzen naar een systeem dat warmte centraal opwekt en via leidingen levert aan meerdere gebouwen.

Kan ik zelf mijn warmtebedrijf kiezen?

Nee, bij een warmtenet heb je meestal geen vrije leverancierskeuze. Je bent gebonden aan de exploitant van het net in jouw gebied. Daarom zijn de regels rond tarieven en bescherming extra belangrijk.

Is een warmtenet altijd duurzaam?

Nee, dat hangt af van de warmtebron. Een warmtenet kan warmte vervoeren uit verschillende bronnen, zoals restwarmte, gas, geothermie of aquathermie. De duurzaamheid wordt vooral bepaald door waar de warmte vandaan komt.