Restwarmte van datacenters: een nieuwe bron voor warmtenetten?

Wat is restwarmte van datacenters?

Datacenters draaien dag en nacht en geven daarbij veel warmte af. Die warmte heet restwarmte, omdat het een bijproduct is van het koelen van servers. In plaats van die warmte direct weg te koelen naar de buitenlucht, kan een deel worden opgevangen en gebruikt als warmtebron voor een warmtenet. Dat idee krijgt steeds meer aandacht in Nederland.

Voor warmtenetten is restwarmte interessant omdat het een constante bron kan zijn. De warmteproductie van een datacenter is vaak redelijk voorspelbaar, al hangt de hoeveelheid restwarmte af van de grootte van het datacenter en de manier van koelen. Daarmee verschilt deze bron van bijvoorbeeld zon of wind, die sterk wisselt.

Wil je eerst precies weten hoe een warmtenet werkt, lees dan ook wat is een warmtenet.

Hoe wordt warmte uit een datacenter benut?

De warmte uit een datacenter is meestal te laag van temperatuur om direct een huis te verwarmen. Daarom is er vaak een technisch systeem nodig dat de warmte opwaardeert. Dat gebeurt bijvoorbeeld met een warmtepomp of een warmtewisselaar. Daarna kan de warmte worden ingevoerd in een lokaal warmtenet of in een nabijgelegen gebouw.

In de praktijk gaat het vaak om een keten van stappen: warmte afvangen, transporteren, opwaarderen en vervolgens distribueren via leidingen. Hoe efficiënter dat proces is, hoe groter de kans dat de restwarmte ook echt bruikbaar wordt. De afstand tussen datacenter en gebruikers speelt daarbij een grote rol, omdat warmte onderweg verloren kan gaan.

Restwarmte van datacenters is daarom vooral kansrijk in gebieden waar veel warmtevragen dicht bij elkaar liggen, zoals stedelijke wijken, bedrijventerreinen of nieuwe woongebieden. Voor woningen is de aansluiting op een warmtenet vaak alleen zinvol als er voldoende afnemers in de buurt zijn.

Waarom is restwarmte voor warmtenetten interessant?

Een warmtenet heeft een bron nodig. Die bron kan verschillen, zoals restwarmte, aardgas, geothermie of aquathermie. De duurzaamheid van een warmtenet hangt dus niet af van het net zelf, maar van de bron die erachter zit. Restwarmte van datacenters kan in dat opzicht aantrekkelijk zijn, omdat je warmte benut die anders verloren zou gaan.

Dat betekent niet automatisch dat een warmtenet met datacenterwarmte per definitie duurzaam is. Je kijkt ook naar het elektriciteitsverbruik van het datacenter, de efficiëntie van de installaties en de extra energie die nodig is om de warmte op de juiste temperatuur te brengen. Ook het bestaande warmtenet en eventuele hulpketels tellen mee in de totale milieuprestatie.

Voor bewoners is vooral relevant dat de warmtevoorziening stabiel en betaalbaar blijft. De bron is daarbij één onderdeel van het geheel. Tarieven en voorwaarden worden in Nederland beïnvloed door wetgeving. Meer daarover lees je op Warmtewet uitgelegd.

Wat zijn de voordelen en aandachtspunten?

Het benutten van restwarmte heeft een aantal duidelijke voordelen. Er gaat minder energie verloren, de warmtevraag kan lokaal worden ingevuld en het kan bijdragen aan minder gebruik van fossiele brandstoffen. Zeker in dichtbebouwde gebieden kan dat een praktische manier zijn om woningen en gebouwen van warmte te voorzien.

Er zijn ook aandachtspunten. Niet elk datacenter ligt op een geschikte plek. Soms is de afstand tot woningen te groot, waardoor het warmtetransport inefficiënt wordt. Ook kan de warmteproductie veranderen als een datacenter uitbreidt, inkrimpt of andere koeltechniek toepast. Daarnaast is het technisch en organisatorisch complex om meerdere partijen op elkaar af te stemmen.

Voor de bewoner is het goed om te weten dat een aansluiting op een warmtenet vaak betekent dat je niet kunt kiezen tussen verschillende warmteleveranciers. Bij een warmtenet is de leverancier in jouw concessiegebied in de praktijk de partij die het netwerk beheert en warmte levert. Dat verschilt van de situatie bij elektriciteit of gas.

Wie zijn de bekende partijen in Nederland?

In Nederland zijn meerdere grote warmteleveranciers actief. Bekende namen zijn Eneco, Ennatuurlijk, HVC en Vattenfall Warmte, voorheen Nuon. Zij werken aan bestaande netten en aan uitbreidingen of nieuwe projecten. Niet elk project met restwarmte van een datacenter wordt echter door deze partijen uitgevoerd, want ook gemeenten, ontwikkelaars en andere energiepartijen kunnen betrokken zijn.

Als je wilt weten of er op een specifieke plek een warmtenet is of gepland wordt, kun je kijken op de warmtenetkaart. Die geeft een overzicht van bekende warmtenetten en helpt je om een eerste inschatting te maken van de situatie in jouw buurt.

Wat betekent dit voor huiseigenaren en huurders?

Voor huiseigenaren kan een warmtenetaansluiting gevolgen hebben voor de keuzevrijheid, de aansluitkosten en de maandelijkse lasten. Voor huurders is vooral relevant of de woning al is aangesloten, of de verhuurder wijzigingen doorvoert en welke servicekosten of warmtekosten worden doorberekend. In beide gevallen is het verstandig om te kijken naar de bron van de warmte, de afspraken over levering en de manier waarop tarieven worden vastgesteld.

De Warmtewet uit 2014 bevat het NMDA-principe, wat staat voor niet meer dan anders. Dat betekent dat het tarief niet hoger mag zijn dan wat een vergelijkbaar huishouden gemiddeld aan gas kwijt zou zijn. De Autoriteit Consument & Markt, de ACM, houdt hier toezicht op. Dit zegt niet alles over de totale woonlasten, maar wel iets over de bescherming van afnemers op een warmtenet.

Ben je benieuwd wat een aansluiting ongeveer kost, dan kun je meer lezen op kosten aansluiten warmtenet.

Welke ontwikkelingen zijn er rond wetgeving en beleid?

De wetgeving rond warmtenetten is in beweging. De Wet collectieve warmte is bedoeld als opvolger van de Warmtewet, maar dit wetstraject heeft in de praktijk vertraging opgelopen. Daardoor is het verstandig om de actuele stand van zaken te checken via de rijksoverheid als je wilt weten wat precies geldt of wanneer wijzigingen ingaan.

Voor bewoners en kopers is vooral belangrijk dat wetgeving invloed heeft op tarieven, eigendom van netten, transparantie en rollen van betrokken partijen. Het is daarom verstandig om bij plannen voor een warmtenet niet alleen naar de techniek te kijken, maar ook naar de juridische en financiële voorwaarden. Als gemeente of provincie betrokken is, kan dat gevolgen hebben voor planning en besluitvorming.

Veelgestelde vragen

Is warmte uit een datacenter altijd duurzaam?

Nee. Restwarmte benutten is vaak gunstig, maar de duurzaamheid hangt af van de totale keten. Je kijkt naar het elektriciteitsverbruik, de opwaardering van de warmte, de afstand tot gebruikers en de bron achter het warmtenet als geheel.

Kan elk warmtenet restwarmte van een datacenter gebruiken?

Niet elk net is daarvoor geschikt. De temperatuur van de restwarmte, de afstand tot woningen en de technische opbouw van het net bepalen of dit haalbaar is. Vooral in dichtbebouwde gebieden is de kans groter dat het praktisch werkt.

Heb ik bij een warmtenet keuze uit meerdere leveranciers?

Meestal niet. Bij een warmtenet heb je in jouw concessiegebied doorgaans één leverancier, die ook het netwerk beheert of namens het netwerk levert. Daarom is het extra belangrijk om vooraf te kijken naar tarieven, voorwaarden en de bron van de warmte.