Hoe duurzaam is stadswarmte eigenlijk?

Wat bedoelen we met stadswarmte?

Stadswarmte, ook wel warmtenet genoemd, is een systeem waarbij woningen en gebouwen warmte ontvangen via leidingen in de grond. In plaats van een eigen cv-ketel krijg je warmte van een centrale bron of meerdere bronnen. Dat kan een energiecentrale zijn, restwarmte uit de industrie, geothermie, aquathermie of soms nog aardgasgestookte productie.

Of stadswarmte duurzaam is, hangt daarom niet alleen af van het netwerk zelf. De belangrijkste vraag is: waar komt de warmte vandaan? Een warmtenet kan relatief duurzaam zijn als de bron weinig uitstoot veroorzaakt. Het kan ook minder duurzaam zijn als de warmte nog grotendeels uit fossiele bronnen komt.

Wil je eerst de basis begrijpen, lees dan ook wat een warmtenet is.

De bron bepaalt de duurzaamheid

Een warmtenet transporteert warmte, maar maakt die warmte niet vanzelf duurzaam. De milieuprestatie hangt vooral af van de bron. Daarom kunnen twee warmtenetten er technisch hetzelfde uitzien en toch een heel andere impact hebben op het klimaat.

Voorbeelden van warmtebronnen zijn:

• Restwarmte, warmte die overblijft bij industriële processen of elektriciteitsproductie.
• Geothermie, warmte uit diepe aardlagen.
• Aquathermie, warmte uit oppervlaktewater, afvalwater of drinkwater.
• Aardgas, nog steeds gebruikt bij sommige warmtenetten of als back-up.

Restwarmte en geothermie kunnen in veel gevallen zorgen voor lagere emissies dan een individuele cv-ketel op gas. Maar ook dan geldt, de exacte duurzaamheid hangt af van de herkomst, de efficiëntie van de installatie en de manier waarop het net wordt gevoed en aangevuld.

Waarom een warmtenet niet automatisch groen is

Het woord stadswarmte roept vaak het beeld op van een duurzame oplossing, maar dat is te simpel. Een netwerk kan bestaan uit slimme leidingen en moderne afleversets, terwijl de warmtebron nog steeds grotendeels fossiel is. Andersom kan een net met een fossiele start later worden verduurzaamd, bijvoorbeeld door een andere bron of extra bronnen aan te sluiten.

Daarom is het verstandig om bij een woning niet alleen te vragen óf er een warmtenet is, maar vooral welk type bron wordt gebruikt en hoe die bron zich ontwikkelt. Gemeenten, exploitanten en woningcorporaties kunnen daar verschillend over communiceren. Controleer daarom altijd de lokale informatie. Als je wilt weten waar warmtenetten liggen, kun je ook kijken op de kaart.

Hoe zit het met de CO2-uitstoot?

In veel situaties kan stadswarmte minder CO2 uitstoten dan individuele cv-ketels, vooral wanneer de warmte afkomstig is van restwarmte of duurzame bronnen. Toch is dat geen vaste regel. De uitstoot per aansluiting kan verschillen per wijk, per bron en per jaar.

Een belangrijk punt is dat de duurzaamheid van een warmtenet ook verandert als de energiemix verandert. Een netwerk dat vandaag deels op gas draait, kan morgen duurzamer worden als de bron wijzigt. Maar dat is geen automatisch proces. De overstap vraagt vaak om investeringen, planning en vergunningen.

Voor kopers en huurders betekent dit dat je beter niet uitgaat van het label stadswarmte alleen. Vraag naar de bron, het aandeel duurzame warmte en de plannen voor de komende jaren.

Wat betekent dit voor jou als bewoner?

Als je woning is aangesloten op een warmtenet, heb je meestal geen keuze tussen verschillende warmteleveranciers zoals bij stroom of internet. Je bent gebonden aan de netbeheerder of leverancier in jouw concessiegebied. In Nederland zijn grote spelers onder meer Eneco, Ennatuurlijk, HVC en Vattenfall Warmte, voorheen Nuon.

Dat maakt informatie vooraf extra belangrijk. Je wilt weten hoe duurzaam de warmte is, maar ook wat het betekent voor comfort, kosten en betrouwbaarheid. Bij een woning op warmtenet kun je dus niet eenvoudig overstappen naar een andere partij als je ontevreden bent over de bron of de prijs.

Als je wilt weten welke financiële kant daarbij hoort, lees dan ook over kosten van aansluiten op een warmtenet.

Hoe worden prijzen en bescherming geregeld?

De Warmtewet uit 2014 is bedoeld om consumenten te beschermen. Daarbij geldt het NMDA-principe, wat staat voor niet meer dan anders. Dat betekent dat het warmtetarief in beginsel niet hoger mag zijn dan wat een vergelijkbaar huishouden gemiddeld kwijt zou zijn aan gas. De Autoriteit Consument & Markt, de ACM, houdt hier toezicht op.

Dat zegt iets over betaalbaarheid, maar niet direct over duurzaamheid. Een warmtenet kan aan de regels voldoen en toch een fossiele bron gebruiken. Andersom kan een relatief duurzame warmtebron er ook zijn in een net met vaste tarieven en weinig keuzevrijheid voor de gebruiker.

De beoogde opvolger van de Warmtewet is de Wet collectieve warmte. Dat wetstraject loopt al langer en kent in de praktijk vertraging. Zie voor de actuele stand altijd de informatie van de rijksoverheid. Het is verstandig om wetswijzigingen niet als afgerond feit te behandelen totdat ze echt gelden.

Waar let je op bij een woning met stadswarmte?

Sta je op het punt een huis te kopen of huur je een woning met stadswarmte, let dan op een paar praktische punten:

• Bron van de warmte, komt die uit restwarmte, geothermie, gas of iets anders?
• Eigendom en leverancier, wie beheert het net en wie factureert?
• Tariefstructuur, hoe is de vaste en variabele prijs opgebouwd?
• Toekomstplannen, is er een plan om de bron te verduurzamen?
• Aansluitplicht, zit je woning al vast aan het net of kun je nog kiezen?

Bij twijfel is het verstandig om de situatie per adres te controleren. Dat kan via woningdocumenten, de verhuurder, de verkoper of lokale informatiebronnen. Voor een eerste check kun je ook zoeken op warmtenet op adres.

Veelgestelde vragen

Is stadswarmte altijd duurzamer dan een cv-ketel op gas?

Nee, niet altijd. Dat hangt af van de bron van de warmte. Een warmtenet met restwarmte of geothermie kan duurzamer zijn dan gas, maar een net dat vooral op aardgas draait niet vanzelf.

Kan ik zelf kiezen van welke warmteleverancier ik warmte afneem?

Meestal niet. Bij een warmtenet heb je in de praktijk geen leverancierskeuze zoals bij stroom of internet. Je bent gebonden aan de netbeheerder of leverancier in jouw gebied.

Waar vind ik betrouwbare informatie over de regels voor warmtenetten?

Voor de huidige wettelijke kaders kun je kijken naar de Warmtewet en toezicht door de ACM. Voor de voorgenomen Wet collectieve warmte is informatie van de rijksoverheid de beste bron, omdat de status en invoering in de praktijk nog kunnen wijzigen.