Waarom is er in Nederland geen vrije leverancierskeuze bij warmtenetten?

Waarom je bij een warmtenet geen vrije leverancierskeuze hebt

Bij een warmtenet koop je warmte via het netwerk dat in jouw wijk of gebouw ligt. Je kunt daarbij meestal niet kiezen tussen meerdere warmteleveranciers, zoals je dat wel kunt bij elektriciteit of gas. Dat komt doordat een warmtenet een gesloten infrastructuur is, die is aangelegd en beheerd voor een specifiek gebied. In dat gebied levert één partij de warmte aan de aangesloten huishoudens.

Voor bewoners betekent dit dat je niet kunt overstappen naar een andere leverancier als je ontevreden bent over prijs of service. De keuzevrijheid zit niet in de leverancier, maar vooral in de vraag of je wel of niet op het warmtenet bent aangesloten, of je kunt overstappen naar een alternatief zoals een individuele warmtepomp. Meer uitleg over de werking vind je ook op wat is een warmtenet.

Hoe de levering in een concessiegebied werkt

Warmtenetten worden vaak per wijk of gebied ontwikkeld en geëxploiteerd. Binnen zo'n concessiegebied heeft één warmtebedrijf de verantwoordelijkheid voor aanleg, beheer en levering. Dat warmtebedrijf is dus tegelijk de partij die de warmte levert aan de aangesloten klanten. In Nederland zijn onder meer Eneco, Ennatuurlijk, HVC en Vattenfall Warmte bekende spelers op dit terrein.

Omdat het gaat om een netwerk met vaste aansluitingen, is het niet praktisch om meerdere leveranciers naast elkaar over dezelfde leidingen te laten leveren aan één woning. De infrastructuur is daar meestal niet op ingericht. Daarom ontbreekt op warmtenetten de vrije leverancierskeuze die je kent van de energiemarkt voor stroom en gas.

Wat de Warmtewet regelt

De Warmtewet, die in 2014 is ingevoerd, bevat regels om kleinverbruikers van warmte te beschermen. Een belangrijk uitgangspunt is het NMDA-principe, wat staat voor niet meer dan anders. Dat betekent dat het warmtetarief niet hoger mag zijn dan wat een vergelijkbaar huishouden gemiddeld kwijt zou zijn aan gas voor verwarming en warm water.

De Autoriteit Consument en Markt, de ACM, houdt toezicht op deze regels. De wet is bedoeld om een vorm van bescherming te bieden in een markt waarin je geen vrije keuze hebt tussen leveranciers. Meer over die regels lees je op Warmtewet uitgelegd.

Die bescherming betekent niet dat warmtenetten voor iedereen even goedkoop zijn. Het tarief hangt af van regels, kostenstructuur en de manier waarop de warmte in jouw gebied wordt geproduceerd en geleverd. De ACM ziet toe op de naleving, maar dat neemt niet weg dat bewoners soms vragen hebben over transparantie en betaalbaarheid.

Waarom vrije keuze lastig is in een warmtenet

Het ontbreken van vrije leverancierskeuze heeft vooral te maken met de techniek en de manier waarop warmtenetten zijn georganiseerd. Een warmtenet is meestal een collectief systeem met één bron of meerdere bronnen, een leidingnet en afleversets in woningen. De levering is gekoppeld aan dat netwerk. Als meerdere bedrijven tegelijk warmte zouden willen leveren, vraagt dat om een heel andere inrichting van het systeem.

Daar komt bij dat warmtenetten vaak worden aangelegd in bestaande of nieuwe wijken met een langlopende investeringshorizon. De aanleg is kostbaar, en de exploitatie loopt over vele jaren. Juist daarom is het relevant dat de regels rond tarieven, aansluitingen en consumentenbescherming duidelijk zijn. Voor sommige bewoners speelt ook de vraag wat aansluiten kost. Daarover lees je meer op kosten aansluiten warmtenet.

De rol van de warmtebron

Of een warmtenet duurzaam is, hangt niet af van het netwerk zelf, maar van de bron die de warmte levert. Warmtenetten kunnen worden gevoed met restwarmte, aardgas, geothermie of aquathermie. Die bronnen hebben verschillende milieu-effecten en kosten. Een warmtenet op restwarmte of geothermie kan een andere klimaatimpact hebben dan een net dat nog grotendeels op aardgas draait.

Voor jou als bewoner is het daarom verstandig om niet alleen naar het feit van aansluiting te kijken, maar ook naar de bronmix en de plannen voor verduurzaming. Een warmtenet is dus niet automatisch duurzaam of onduurzaam, dat hangt af van de concrete invulling in jouw gebied.

Wat dit betekent als je een huis koopt of huurt

Als je een woning koopt of huurt in een gebied met warmtenet, is het verstandig om vooraf te controleren of de woning vast is aangesloten. Dat kan gevolgen hebben voor je maandlasten en voor je vrijheid om een andere verwarmingsoplossing te kiezen. Een woning op een warmtenet betekent doorgaans dat je bent aangewezen op de warmteleverancier van dat gebied.

Wil je weten of er op een specifiek adres een warmtenet aanwezig is, kijk dan op warmtenet op adres of raadpleeg de kaart via de warmtenetkaart. Ook is het zinvol om na te gaan hoe de woning wordt verwarmd, welke servicekosten of vaste kosten gelden en wat de voorwaarden zijn bij verhuizing of verkoop.

Voor huurders geldt dat de verhuurder of woningcorporatie vaak al heeft gekozen voor aansluiting op het warmtenet. In dat geval heb je als huurder meestal geen keuze in leverancier. Voor huiseigenaren kan de situatie per woning en per wijk verschillen, maar ook dan is de keuzevrijheid beperkt zodra de aansluiting er eenmaal is.

Wetgeving in ontwikkeling

De regels voor collectieve warmtesystemen staan niet stil. De Wet collectieve warmte is bedoeld als opvolger van de Warmtewet, maar dit wetstraject heeft in de praktijk vertraging opgelopen. Het is daarom verstandig om voor de actuele stand van zaken altijd de informatie van de rijksoverheid te raadplegen. Je kunt daarvoor onder meer kijken op rijksoverheid.nl.

Voor bewoners verandert door zulke wetswijzigingen niet meteen alles. Wel kunnen regels over eigendom, tariefstelling, transparantie en publieke sturing op termijn veranderen. Juist daarom is het nuttig om onderscheid te maken tussen wat nu geldt en wat nog in ontwikkeling is.

Veelgestelde vragen

Kan ik overstappen naar een andere warmteleverancier?

Meestal niet. Bij een warmtenet is er in jouw gebied doorgaans één leverancier, omdat het netwerk per concessiegebied is georganiseerd. Je kunt dus meestal niet kiezen tussen meerdere aanbieders zoals bij stroom of gas.

Wie bepaalt de prijs van warmte?

De prijs wordt bepaald binnen de regels van de Warmtewet en het toezicht van de ACM. Het NMDA-principe speelt daarbij een belangrijke rol, al betekent dat niet dat jouw rekening altijd laag is. De tarieven hangen ook samen met de kosten en de bron van het warmtenet.

Is een warmtenet altijd duurzaam?

Nee. De duurzaamheid hangt af van de warmtebron. Een netwerk kan draaien op restwarmte, geothermie, aquathermie of aardgas. Het net zelf zegt dus niet genoeg, je moet altijd kijken naar de bron en de manier waarop de warmte wordt opgewekt.