Aquathermie: warmte uit oppervlaktewater uitgelegd

Wat is aquathermie?

Aquathermie is een manier om warmte te winnen uit water, zoals sloten, kanalen, meren of afvalwater. Die warmte wordt meestal met een warmtepomp op een bruikbaar temperatuurniveau gebracht en daarna ingezet voor ruimteverwarming en soms ook voor warm tapwater. Aquathermie is dus geen warmtenet op zichzelf, maar een mogelijke warmtebron voor een warmtenet.

Voor jou als bewoner is vooral belangrijk dat de duurzaamheid van een warmtenet afhangt van de bron die eraan gekoppeld is. Een net dat warmte uit oppervlaktewater gebruikt, kan een andere milieubelasting hebben dan een net dat draait op aardgas of restwarmte. Daarom is het zinvol om niet alleen naar het warmtenet te kijken, maar ook naar de herkomst van de warmte. Meer uitleg over de basis van een netwerk vind je op wat is een warmtenet.

Hoe werkt warmte uit oppervlaktewater?

De kern van aquathermie is dat water in de zomer en in gematigde perioden warmte opslaat uit de zon en uit de omgeving. Die warmte zit in het oppervlaktewater, ook als het water voor het oog niet warm aanvoelt. Met een warmtewisselaar wordt die energie onttrokken zonder dat het water direct wordt gemengd met het warmtesysteem. Daarna verhoogt een warmtepomp de temperatuur zodat de warmte bruikbaar wordt voor een gebouw of wijk.

In de praktijk zijn er verschillende vormen. Soms gaat het om warmte uit oppervlaktewater, soms uit afvalwater of uit drinkwater. Als in de wijk over aquathermie wordt gesproken, is het goed om te vragen om welk type water het precies gaat, omdat dat invloed heeft op de techniek, de inpassing en de beschikbaarheid van warmte door het jaar heen.

Welke rol speelt aquathermie in een warmtenet?

Aquathermie kan een belangrijke rol spelen in de aanleg of verduurzaming van een warmtenet. De warmtebron levert dan een deel van de basiswarmte voor een wijk. Vaak wordt zo'n bron gecombineerd met een buffer, een warmtepomp en soms een tweede bron voor piekmomenten of koude dagen. Dat maakt het systeem flexibeler en helpt om het hele jaar door voldoende warmte te leveren.

Voor jou als bewoner betekent dit dat een warmtenet met aquathermie technisch best anders kan werken dan een netwerk op restwarmte of gas. Toch blijft het voor de aansluiting meestal één collectief systeem. Je hebt bij een warmtenet in de praktijk geen vrije leverancierskeuze, omdat je bent aangesloten op het net van de partij die het concessiegebied beheert. Wil je weten hoe dat wettelijk is geregeld, lees dan ook de uitleg over de Warmtewet.

Wat betekent aquathermie voor duurzaamheid?

Of aquathermie duurzaam is, hangt af van meer dan alleen de bron. De warmte is hernieuwbaar als de warmte uit het water op een verantwoorde manier wordt benut en als het systeem efficiënt werkt. Tegelijk vraagt het winnen, opwerken en distribueren van warmte elektriciteit en technische installaties. De totale milieubelasting hangt daarom af van de bron, de pompinstallaties, het leidingnet en de manier waarop pieken worden opgevangen.

Het is dus niet juist om te zeggen dat elk warmtenet met aquathermie automatisch duurzaam is. Een netwerk kan goed scoren als de bron hernieuwbaar is en de verliezen beperkt zijn, maar dat moet per project worden bekeken. Vraag bij een project daarom altijd naar de bron, het rendement, eventuele back-upbronnen en de verwachte ontwikkeling van de warmteprijs.

Wat merk je ervan als je woning op aquathermie is aangesloten?

Als je woning op een warmtenet met aquathermie wordt aangesloten, verandert er voor jou vooral iets in de manier waarop je warmte ontvangt. Je hebt geen cv-ketel meer nodig voor ruimteverwarming via gas, maar je woning krijgt warmte via een afleverset of warmtewisselaar. Vaak blijft de afleverset eigendom van de warmtepartij, terwijl jouw installatie in huis anders wordt ingericht dan bij een individuele ketel.

Voor huurders en kopers is relevant dat een aansluiting gevolgen kan hebben voor comfort, onderhoud en kosten. Je betaalt meestal een vast deel en een verbruiksdeel, volgens de regels van het netwerk en de geldende wetgeving. De Warmtewet uit 2014 is bedoeld om consumenten te beschermen met het NMDA-principe, niet meer dan anders. Dat houdt in dat het tarief niet hoger mag zijn dan een vergelijkbaar huishouden gemiddeld aan gas kwijt zou zijn. Die bescherming wordt gehandhaafd door de ACM.

Waar moet je op letten bij een woning of project?

Als je een woning koopt of huurt in een gebied waar aquathermie wordt gebruikt, is het verstandig om enkele punten te controleren. Vraag eerst of het om een bestaand of gepland warmtenet gaat. Vraag daarna welke bron precies wordt gebruikt, hoe betrouwbaar de levering is en wie de warmte levert. Grote spelers in Nederland zijn onder meer Eneco, Ennatuurlijk, HVC en Vattenfall Warmte, maar de situatie verschilt per regio en per concessiegebied.

• Controleer of je woning al is aangesloten of dat aansluiting nog moet plaatsvinden.
• Vraag wie de warmteleverancier is en in welk gebied deze opereert.
• Vraag naar het tarief, de opbouw van de kosten en eventuele aansluitkosten.
• Informeer of er een tweede bron of back-up aanwezig is voor koude periodes.
• Bekijk of er plannen zijn voor uitbreiding of wijziging van het netwerk.

Wil je je oriënteren op een specifiek adres of een wijk, dan kun je ook kijken op warmtenet op adres of de kaart raadplegen voor een overzicht van warmtenetten in Nederland.

Regelgeving en toekomstige ontwikkelingen

Warmtenetten vallen onder wettelijke regels die zijn bedoeld om levering, tarieven en bescherming van gebruikers te ordenen. De Warmtewet is daarbij het huidige vertrekpunt voor veel bestaande systemen. De Wet collectieve warmte geldt als beoogde opvolger, maar het wetstraject heeft in de praktijk vertraging opgelopen. De precieze stand van zaken kan veranderen, daarom is het verstandig om daarvoor de informatie van de rijksoverheid te volgen via rijksoverheid.nl.

Voor jou is vooral relevant dat regels rond tariefbescherming, eigendom, aansluiting en zeggenschap per fase kunnen verschillen. Bij nieuwe projecten spelen gemeenten en provincies vaak een rol in de planning en afwegingen rond warmtebronnen en infrastructuur. Daardoor kan de situatie per wijk anders zijn. Als je wilt weten welke overheden betrokken zijn, kun je ook meer lezen over de rol van de gemeente.

Veelgestelde vragen

Is aquathermie hetzelfde als een warmtenet?

Nee, aquathermie is een warmtebron, geen netwerk. De warmte uit water kan wel worden gebruikt in een warmtenet, samen met een warmtepomp en andere installaties.

Heb ik bij een warmtenet met aquathermie een eigen warmteleverancier?

Je hebt meestal geen vrije keuze tussen verschillende leveranciers. Je bent aangesloten op het warmtenet van de partij die het betreffende gebied beheert.

Is aquathermie altijd duurzaam?

Nee, niet automatisch. De duurzaamheid hangt af van de gebruikte bron, de techniek, het elektriciteitsverbruik en de manier waarop het systeem is ontworpen en geëxploiteerd.